استيناف و ابتداء است يعنى در حقيقت دو بار زنهار داده ، در بار اول فرموده : « بپرهيزيد از فتنه اى » و در بار دوم از نو فرموده : * ( « لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً » ) * چون امر قبلى و نهى در اين جمله از جهت معنا متصل و مرتبط بهم بودند ، عينا مانند امر و نهى كه در آيه « يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ لا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمانُ وَجُنُودُه » « 1 » دنبال هم قرار گرفته‌اند . و چه بسا بعضى از علماى نحو تجويز كنند كه نهى در « لا تصيبن » نهيى باشد كه در جواب امر وارد شده است ، هم چنان كه گفته مىشود : « از زيد بر حذر باش نزندت » و تقديرش اين است كه : « از زيد بپرهيز ، چون اگر بپرهيزى نمىتواند تو را بزند » و اگر كسى بگويد : در اين مثالى كه زديد جمله « نزندت - لا يضربنك » است ، و نون تاكيد ثقيله مختص امر و نهى است در جواب مىگوييم در نون تاكيد ثقيله شرط نشده كه بر سر خبر در نيايد . و چه بسا بعضى ديگر كه گفته‌اند : كلمه « لا » زائد است و معناى آيه اين است كه « بپرهيزيد از فتنه اى كه تنها به آن كسانى از شما مىرسد كه ظلم كردند » . و بعضى ديگر گفته‌اند : اصل « لا تصيبن » ، « لتصيبن » بوده ، و فتحه لام اشباع شده ، و از اشباع فتحه ، الفى پيدا شده است ، و اشباع فتحه به حدى كه موجب پيدا شدن الف شود در كلام عرب كمياب نيست ، مثلا شاعر مىگويد : فانت من الغوائل حين ترمى و من ذم الرجال بمنتزاح « 2 » كه مقصود « منتزح » است ، و ليكن اين دو وجه اخير بعيد است و نمىتوان كلام خداى تعالى را حمل بر چنين وجوهى نمود . بهر حال ، برگشت معناى آيه بنا بر اين قرائت نيز به همان معنايى است كه قرائت اهل بيت ( ع ) آن را افاده مىكرد . و بطورى كه ملاحظه مىكنيد آيه شريفه متضمن خطابى است اجتماعى و متوجه به عموم و مجموع ، و اين خود مؤيد گفتار ما است كه گفتيم خطاب در آيه قبلى هم كه مىفرمود : * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّه وَلِلرَّسُولِ . . . » ) * خطابى است اجتماعى و متوجه به عموم مؤمنين ، و در اين صورت اين نتيجه به دست مىآيد كه پس منظور از دعوت به خيرى كه ايشان را زنده مىكند ، دعوت به اتفاق و تمسك عموم به حبل اللَّه و اقامه دين و اجتناب از تفرقه و

--> ( 1 ) هان اى مورچگان به لانه هاى خود درآييد ، زنهار كه سليمان و لشكريانش شما را پايمال نكنند . سوره نمل آيه 18 ( 2 ) پس تو در موقعى كه تير مىافكنى از برده ها هستى ، ، و از مذمت مردان دورى